حوادث تلخی که پس از «رویای آزادی» به دست بیگانه رقم خوردند؛ به روایت اسناد دولتیِ آمریکا

ورود متفقین در جریان جنگ جهانی دوم به ایران در شهریور 1320 با استقبال بخشی از مردم ایران صورت گرفت؛ مردمی که ورود بیگانه را نه یک تجاوز، بلکه به عنوان «فرصتی برای تغییر» و «پایانی بر استبداد رضاشاه» می‌دانستند. انگار که رویای آزادی از دست یک دیکتاتور محقق شده بود. در گزارش خبرنگار اعزامی روزنامه نیویورک تایمز به ایران نیز خوشحالی مردم ایران پس از رفتن رضاشاه برجسته شد.

تماشای حضور نیروها و تجهیزات متفقین در شهرهای ایران توسط مردم 

رضاشاه در جنگ جهانی دوم اعلام بیطرفی کرد اما متفقین مصمم به اشغال ایران بودند تا به کمک روسیه، هیتلر را شکست دهند. با وجود استعفای رضاشاه، ارتش روسیه و انگلیس در 26 شهریور، تهران را اشغال کردند و رضاشاه نیز به سرعت از ایران گریخت. تبعید رضاشاه موجی از خوشحالی مردم و حتی مسئولین سیاسی ایران را همراه داشت بطوری که عیسی لیقوانی، نماینده مردم تبریز در مجلس شورای ملی در روزنامه اطلاعات نوشت: «این چند روزه [بعد از تبعید رضاشاه] خوشوقتی مردم از رسیدن به آزادی و اعاده رژیم حقیقی مشروطه به حدی است که احتیاج به گفتار زیاد در اطراف آن نمی‌باشد. مجلس و ملت ایران بیست سال است چنان تشنه آزادی زبان و قلم بودند که مانند شخص گُنگی که غَفله (ناگهانی) به زبان آمده باشد می‌خواهند در آنِ واحد هرچه در دل دارند بگویند..» روزنامه اطلاعات؛ ۳ مهر ۱۳۲۰.

به محض ورود نیروهای متفقین به ایران، واقعیتِ تلخِ اشغالگری، جای امید را به خشم و درماندگی داد. اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، خسارت‌های چندجانبه‌ای داشت؛ از اقتصاد و تورم گرفته تا آسیب به زیرساخت‌ها و تضعیف حاکمیت ملی و هجمه به مردم بیگناه. 

هواپیماهای آمریکا در آبادان که آماده اعزام به شوروی برای کمک هستند

حمله متفقین به ایران در آینه اسناد دولتی آمریکا

برای آگاهی از نتایج اشغال ایران در جنگ حهانی دوم و به اصطلاح «آزادی مردم از دیکتاتوری داخلی»، نگاهی به اسناد دولتی آمریکا داشته ایم؛ اسنادی که بخش کوچکی از واقعیتِ اشغال کشور را گزارش می‌دهند.

یکی از مهمترین مجموعه سندی در جهان، مجموعه روابط خارجی آمریکاست که بیش از هزار سند درباره دوران اشغال ایران در آن وجود دارد که در پنج جلد[1] گردآوری شده‌اند.

در اسناد سال 1943، جلد چهارم، دو سند به شماره‌های «579» و«591» وجود دارد. سندهایی که توسط «دریفوس جونیور» کاردار سفارت آمریکا در ایران نوشته شده و فهرستی از دهها مورد تجاوزگری‌ها و جنایتکاری سربازان آمریکایی در ایران را بر می شمارد. متن حاضر گزیده‌ای از سند مزبور است که نشان می‌دهد رویای آزادی توسط بیگانگان، چه تعبیر تلخی داشت.

نامه کاردار سفارت آمریکا در ایران پیرامون اقدامات ناشایست آمریکایی ها در ایران[2]

وزیر مختار در ایران دریفوس

 به وزیر امور خارجه؛ شماره ۵۷۹؛ تهران ، ۱۰ ژوئن ۱۹۴۳؛ خرداد 1322

 افتخار دارم فهرستی از حوادثی را که اعضای نیروهای مسلح آمریکا در ایران در آنها دخیل بوده‌اند و منجر به تبادل یادداشت‌های نسبتاً مفصلی بین سفارت و وزارت امور خارجه شده است، پیوست کنم.

این حوادث بیش از یک سال را پوشش می‌دهند. این حوادث پیش از این تاریخ به وزارت امور خارجه گزارش نشده بودند، زیرا تنها در چند ماه گذشته به ابعاد جدی رسیده‌اند. بسیاری از این حوادث و سوانح، جزئی هستند و در تعدادی از تحقیقات نشان داده شده است که نمی‌توان هیچ تقصیری را به آمریکایی‌های درگیر نسبت داد. با این حال، حجم فزاینده شکایات وزارت امور خارجه در مورد رفتار سربازان آمریکایی و فراوانی تصادفات رانندگی، گزارش دقیق این موضوع را ضروری ساخته است. البته ترجیح می‌دهم رونوشت تمام مکاتبات مربوط به این موضوع را برای وزارت امور خارجه ارسال کنم، اما متاسفم که حجم آن برای کارکنان من بسیار زیاد است. این ضمیمه، تصویری کلی از ماهیت و فراوانی حوادثی را که باعث شده هر یادداشت متوالی وزارت امور خارجه لحن تندتری داشته باشد، به وزارت امور خارجه ارائه می‌دهد.

من متوجه هستم که وقتی تعداد زیادی از نیروها به یک کشور خارجی منتقل می‌شوند، صرف نظر از اینکه مهمانان چقدر صادقانه برای جلوگیری از آنها تلاش کنند، قطعاً تعدادی حادثه توهین‌آمیز برای کشور میزبان رخ خواهد داد. با این حال، حجم آنها در ایران نگران‌کننده است و من می‌ترسم که اگر بهبودی در این وضعیت حاصل نشود، موقعیت ما در ایران بدتر شود. حوادث ناشی از مستی به ویژه برای مردم مسلمان توهین‌آمیز است. تصادفات رانندگی را نمی‌توان به طور کامل جلوگیری کرد، زیرا رانندگی سریع اغلب در کار بسیار مهم انتقال تجهیزات جنگی به اتحاد جماهیر شوروی ضروری است. شکی نیست که تصادفات متعدد و موارد نسبتاً مکرر مستی و نزاع و درگیری، تأثیر نامطلوبی بر اعتبار آمریکا در ایران داشته است. با این حال، همانطور که قبل از ورود نیروهای ما به این کشور اشاره کردم و بعداً نیز خاطرنشان کردم، این امر تا حدی اجتناب‌ناپذیر بود. من هنوز آماده نیستم که بگویم رفتار نیروهای ما بسیار بدتر از میانگین نیروهای اشغالگر است... پیشنهاد می‌کنم که فعلاً با ذهنی باز به این موضوع نگاه کنیم و در عین حال تمام تلاش خود را برای بهبود اوضاع انجام دهیم. من وزارتخانه را کاملاً در جریان تحولات قرار خواهم داد.

فهرست حوادث:

[متن یادداشت بدلیل طولانی بودن، خلاصه شده است. در ابتدای همه موارد زیر، عبارت «یادداشت شماره ... از وزارت امور خارجه» نیز حذف شده است)

1. مورخ ۱۶ مه ۱۹۴۳، در حادثه‌ای در اراک که در آن دو آمریکایی سعی در آزار و اذیت یک زن داشتند، با یک ژاندارم گلاویز شدند، در مقابل حمام زنانه تظاهرات زننده‌ای انجام دادند و به سمت جمعیتی که جمع شده بودند آتش گشودند. وزارت امور خارجه درخواست می‌کند که دستورات اکید داده شود که سربازان آمریکایی از چنین تظاهراتی خودداری کنند. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

2. مورخ ۱۹ مه ۱۹۴۳، در حادثه‌ای که در آن یک آمریکایی در یک اتوبوس در حال عبور، زنی را گرفت و به سمت خود کشید. زن در حالی که فریاد می‌زد فرار کرد. کارگری که مجذوب فریادهای او شده بود، نزدیک شد و توسط راننده اتوبوس آمریکایی به سمت او شلیک شد. این یادداشت همچنین حادثه‌ای را گزارش می‌دهد که در آن آمریکایی‌های مست در ایستگاه راه‌آهن یک پلیس ایرانی را کتک زده و با چاقو به او حمله کردند؛ حادثه‌ای که آمریکایی‌های مست در شمیران به در خانه‌های مردم کوبیدند؛ و حادثه‌ای که در آن دو سرباز آمریکایی بدون پرداخت صورتحساب خود از کافه شمشاد خارج شدند و شیشه‌ها را شکستند. وزارت امور خارجه درخواست مجازات برای این حوادث و انجام اقداماتی برای جلوگیری از تکرار آنها را دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

3. مورخ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳، در مورد آسیب رساندن به یک پلیس توسط یک ماشین «متفقین» در تهران. وزارت امور خارجه درخواست مجازات دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

4. مورخ ۲۴ آوریل ۱۹۴۳، در مورد جراحت مرگبار یک کودک چهار ساله. وزارت امور خارجه به افزایش تعداد تصادفات ناشی از بی‌احتیاطی آمریکایی‌ها اشاره کرده و درخواست خسارت می‌کند. ارتش راننده را از هرگونه تقصیر مبرا دانست.

5. مورخ ۲۴ آوریل ۱۹۴۳، در مورد آسیب به زن ایرانی توسط ماشین آمریکایی. وزارت امور خارجه درخواست غرامت کرد. راننده توسط فرماندهی خدمات خلیج فارس تبرئه شد.

6. مورخ ۱۰ مه ۱۹۴۳، در مورد حادثه‌ای که در آن یک سرباز آمریکایی ظاهراً پسر آشپزی را مورد ضرب و شتم قرار داده و باعث جاری شدن خون از سر و صورت او شده است. وزارت امور خارجه اظهار می‌دارد که پلیس ایران، آمریکایی را از میان جمعیت خشمگین نجات داده است. وزارت امور خارجه خواستار مجازات متخلف و اقداماتی برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی است. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

7. مورخ ۲۵ مه ۱۹۴۳، در مورد نزاع بین سربازان آمریکایی و یک سرکارگر ایرانی که در آن سرکارگر بر اثر زخم سرنیزه درگذشت. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت می‌کند. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

8. شکایت شخصی در سفارت در ۱۴ مه ۱۹۴۳، توسط پسر روزنامه‌فروشی که می‌گوید توسط یک نگهبان آمریکایی از ناحیه دست مورد اصابت گلوله قرار گرفته است. موضوع با ارتش در میان گذاشته شده اما هنوز پاسخی دریافت نشده است.

9. مورخ ۱۰ مه ۱۹۴۳، در مورد سه تصادف کامیون که منجر به کشته شدن اعضای قبیله لر در ماه آوریل شد. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت دارد. هنوز توسط ارتش در دست بررسی است.

10. مورخ ۱۰ مه ۱۹۴۳، در مورد تصادف منجر به فوت کامیون ارتش و یک دوچرخه. [وزارت امور خارجه] درخواست مجازات و غرامت می‌کند. ارتش می‌گوید تصادف رخ داده است.

11. در ۱۶ آوریل ۱۹۴۳، در مورد تصادف منجر به فوت کامیون ارتش و عابر پیاده در نزدیکی اراک. [وزارت امور خارجه] درخواست خسارت می‌کند. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

12. در ۱۸ آوریل ۱۹۴۳، در مورد آسیب به یک عابر پیاده توسط یک ماشین آمریکایی. وزارت امور خارجه درخواست غرامت و مجازات دارد. علیرغم پیگیری‌های وزارت امور خارجه و سفارت، هنوز پاسخی دریافت نشده است.

13. مورخ ۱۹ مه ۱۹۴۳، در مورد پرونده‌ای که در آن دو جسد به پلیس ایران در اندیمشک آورده شده بود. آمریکایی‌ها گزارش دادند که مرگ آنها ناشی از تصادف رانندگی بوده است. با این حال، بررسی‌ها نشان داد که آنها بر اثر جراحات ناشی از تفنگ کشته شده‌اند. وزارت امور خارجه درخواست تحقیقات دقیق، مجازات و جبران خسارت دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

14. مورخ ۱۲ اوت ۱۹۴۲، آسیب دیدن یک باغبان توسط خودرویی که توسط ستوان ویلیام استوارت رانده می‌شد. افسر مربوطه ۳۵۰ ریال به مرد مجروح پرداخت کرد. هیچ خسارت دیگری مطالبه نشد.

15. تلگراف از کنسولگری تبریز دستگیری گروهبان کانیرز و مک‌ایلوین به دلیل ضرب و شتم چندین ایرانی. ارتش قول داد که مجرمان را مجازات کند.

16. در ۱۸ نوامبر ۱۹۴۲. راننده کامیون غیرنظامی هواپیمای داگلاس با یک زن ناشناس تصادف کرد و او را کشت. دادگاه‌های ایران راننده را تبرئه کردند.

17.  مورخ ۲۳ نوامبر ۱۹۴۲ جراحت مرگبار زن ایرانی توسط خودروی افسران آمریکایی. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت می‌کند. ارتش در ۲۰ مه گزارش داد که قادر به یافتن ورثه نیست، به طوری که شروع مذاکره برای غرامت غیرممکن است.

18. مورخ ۶ ژانویه ۱۹۴۳، تصادف رانندگی که در آن ۵ ایرانی مجروح شدند. هیچ خسارتی درخواست نشد. ایرانیان در بیمارستان آمریکایی تحت درمان قرار گرفتند.
19. در مورخ ۱۱ ژانویه ۱۹۴۳، خسارت به یک اتوبوس شهری توسط یک کامیون ارتش ایالات متحده، که ظاهراً به دلیل سرعت بالای کامیون دومی ایجاد شده است. درخواست ۶۰۰۰ ریال غرامت. ارتش می‌گوید که این موضوع باید به کمیسیون رسیدگی به دعاوی ارجاع شود.

20. مورخ ۲۴ ژانویه ۱۹۴۳، خسارت وارده به خودروی ارتش ایران توسط خودروی ارتش آمریکا. وزارت امور خارجه درخواست پرداخت غرامت کرد؛ ارتش در ۲ فوریه اعلام کرد که موضوع در دست بررسی است.

21. شکایت شفاهی سرهنگ راس از ارتش بریتانیا مبنی بر مستی و بی‌نظمی کارمند غیرنظامی هولت در هتل دربند که در آن یک روس را زیر گرفته بود. ارتش قول داد که او را توبیخ کند.

22. در ۲۷ فوریه ۱۹۴۳، کشته شدن یک ایرانی توسط تانکر آب ارتش. ظاهراً خسارات پرداخت شده است.

23. در ۴ آوریل ۱۹۴۳، قتل یک کارگر نیروهای آمریکایی، توسط نیروهای آمریکایی که در تعقیب یک زن عرب بودند. ارتش می‌گوید پرونده در حالی که به دنبال شاهد عرب هستند، به حالت تعلیق درآمده است.

24. مورخ ۵ آوریل ۱۹۴۳، تیراندازی سربازان مست آمریکایی به چراغ‌های پارک ملی اراک. ارتش می‌گوید تحقیقات در حال انجام است و اگر آمریکایی‌هایی در این امر دخیل باشند، مجازات خواهند شد.

25. مورخ ۱۴ آوریل ۱۹۴۳، آسیب دیدن راننده تاکسی ایرانی توسط یک ماشین ارتش آمریکا. وزارت امور خارجه درخواست خسارت می‌کند. ارتش نتوانسته راننده را پیدا کند.

26. مورخ ۱۵ آوریل ۱۹۴۳، تصادف مرگبار یک زن ناشناس که با ماشین ارتش آمریکا برخورد کرد. وزارت امور خارجه درخواست تحقیق و مجازات دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

27 . مورخ ۱ مه ۱۹۴۳، آسیب به عابر پیاده پیر در اراک. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت می‌کند. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

28.  در ۱ مه ۱۹۴۳، خسارت وارده به فروشگاهی در اراک توسط سربازان مست آمریکایی. وزارت امور خارجه درخواست مجازات مقصران را دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

29. مورخ ۱۶ مه ۱۹۴۳، کشته شدن یک کارگر توسط قطار راه‌آهن که توسط یک مهندس آمریکایی رانده می‌شد. وزارت امور خارجه درخواست خسارت می‌کند. هنوز اقدامی صورت نگرفته است.

30. در شماره ۶۴۴۹/۱۳۳۳ از وزارت امور خارجه مورخ ۱۶ مه ۱۹۴۳، آسیب به عابر پیاده توسط خودروی «متفقین». هنوز پاسخی دریافت نشده است.

31. در ۱۹ مه ۱۹۴۳، آسیب به کارمند دولت توسط خودروی «متفقین». سفارت به وزارت امور خارجه اعلام کرد که در صورت اثبات دخالت یک خودروی آمریکایی، تحقیق خواهد کرد.

32. مورخ ۲۰ مه ۱۹۴۳، آسیب مرگبار به کارگر توسط کامیون ارتش ایالات متحده. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

33. در ۱۹ مه ۱۹۴۳، آسیب به گاریچی و کشته شدن اسبش توسط یک کامیون ارتش آمریکا. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت دارد. هنوز پاسخی دریافت نشده است.

با احترام،لویی جی. دریفوس جونیور

نیروهای آمریکایی در خیابان های تهران

نامه تکمیلی دریفوس و افزودن موارد دیگری از نتایج حضور نامیمون آمریکاییان در ایران[3]

تهران ، ۲۴ ژوئن ۱۹۴۳.

وزیر مختار در ایران، دریفوس 

به وزیر امور خارجه

با توجه به گزارش ۱۰ ژوئن ۱۹۴۳ اینجانب در مورد تصادفات رانندگی و حوادث ناشی از سوء رفتار پرسنل ارتش ایالات متحده در ایران، افتخار دارم فهرست دیگری از چنین مواردی را که از زمان تهیه فهرست پیوست در گزارش قبلی من، به اطلاع سفارت رسیده است، پیوست نمایم. یکی از این یادداشت‌ها کاملاً نمایانگر نوع تصادف است و از آن و از فهرست ضمیمه مشخص می‌شود که اکثریت قریب به اتفاق تصادفات مربوط به عابران پیاده است. در بسیاری از موارد، تحقیقات انجام شده توسط مقامات ذیصلاح فرماندهی خدمات خلیج فارس نشان می‌دهد که هیچ تقصیری را نمی‌توان به رانندگان آمریکایی دخیل نسبت داد. طبق استانداردهای آمریکایی، این بدون شک درست است و رانندگان بدون شک در هر دادگاه راهنمایی و رانندگی در ایالات متحده از هرگونه تقصیری مبرا خواهند بود. با این حال، غیرممکن است که انتظار داشته باشیم عابر پیاده شرقی ایرانی هنگام مواجهه با نزدیک شدن یک خودرو، مانند یک فرد مشابه در ایالات متحده رفتار کند. واکنش‌های ایرانیان، که خودرو هنوز برای آنها یک نوآوری نسبتاً جدید است، نسبتاً کند است و زمانی که عابر پیاده تلاش می‌کند از خطر دور شود، احتمالاً خیلی دیر شده است.

ژنرال کانلی در نامه‌ای به تاریخ ۱۴ ژوئن به من، نگرانی جدی خود را در مورد تعداد تصادفات رانندگی ابراز کرد و اقداماتی را که برای کاهش آنها انجام می‌دهد، از جمله ایجاد گشت‌های راهنمایی و رانندگی و دستور به فرماندهی خود برای رعایت محدودیت‌های سرعت ثابت، فهرست کرد. با این حال، تا به امروز هیچ بهبودی قابل توجه نبوده است.

مسئله سوء رفتار و مستی به طور فزاینده‌ای جدی می‌شود و من از ژنرال کانلی می‌خواهم که این موضوع را به طور جدی بررسی کند. من در یک گزارش جداگانه، گزارش کامل‌تری در مورد این موضوع ارائه خواهم داد. حوادث ننگین بسیار بیشتری وجود دارد که به اطلاع وزارت امور خارجه رسیده است و اعتبار سرباز آمریکایی در تهران تقریباً در پایین‌ترین حد ممکن قرار دارد.

ناگفته پیداست که ایرانی‌ها از این حوادث کاملاً خسته شده‌اند و لحن یادداشت‌های وزارت امور خارجه به طور فزاینده‌ای تند می‌شود. وزیر امور خارجه شخصاً نگرانی خود را از افزایش تعداد این موارد به من ابراز کرد[4] و واضح است که اگر اقدامی برای اصلاح این وضعیت انجام نشود، در آینده نزدیک اعتبار ما در ایران آسیب جدی خواهد دید.

با احترام، لویی جی. دریفوس جونیور

فهرست حوادث

1.یادداشت شماره ۱۷۲۸/۶۷۵۹ از وزارت امور خارجه مورخ ۳۰ مه ۱۹۴۳ در مورد شکایات شهروندان قزوینی در مورد رفتار مستانه نیروهای آمریکایی که شامل حمله به زنان، ورود به خانه‌ها و غیره می‌شود.

2. یادداشت شماره ۷۷۵۹/۱۹۸۷ از وزارت امور خارجه مورخ ۹ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد حادثه‌ای در اراک در خصوص توقیف و تخریب یک کالسکه توسط هفت سرباز مست آمریکایی. وزارت امور خارجه درخواست تحقیق، مجازات و جبران خسارت دارد.

۳.یادداشت شماره ۱۷۰۴/۶۷۳۷ از وزارت امور خارجه مورخ ۳۰ مه ۱۹۴۳ در مورد تصادف منجر به فوت زن عابر پیاده ایرانی که توسط یک اتومبیل ارتش آمریکا زیر گرفته شد. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت دارد.

۴.یادداشت شماره ۱۸۰۷/۷۰۶۱ از وزارت امور خارجه مورخ ۳ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد تصادف منجر به فوت برای دختر ایرانی و جراحت برادرش. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت می‌کند.

۵. یادداشت شماره ۷۰۵۷/۱۸۰۵ از وزارت امور خارجه مورخ ۴ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد تصادف منجر به فوت برای یک پسر دوازده ساله ایرانی. از یادداشت وزارت امور خارجه چنین برمی‌آید که این یک مورد تصادف و فرار از صحنه تصادف است. وزارت امور خارجه از ارتش می‌خواهد که به وعده خود مبنی بر معرفی هر راننده‌ای که در تصادف دخیل بوده به مقامات ایرانی در محل حادثه پایبند باشد. مجازات و غرامت درخواست می‌شود.

۶. یادداشت شماره ۷۲۱۵/۱۸۹۳ از وزارت امور خارجه مورخ ۶ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد شکایت یک زمین‌دار قزوینی مبنی بر اینکه سربازان آمریکایی در زمین‌های او اردو زده و مزارع نخود او را نابود کرده‌اند. علاوه بر این، آنها قصد دارند پمپی برای برداشت آب از قنات او نصب کنند و به یک ایرانی اجازه داده‌اند که از زمین او خاک رس برای ساخت آجر استخراج کند.

۷.یادداشت شماره ۷۴۲۱/۱۸۳۱ از وزارت امور خارجه مورخ ۶ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد شکایات وزارت پست، تلگراف و تلفن مبنی بر اینکه تراکتورهای ارتش آمریکا که در دزفول مشغول مسطح کردن زمین بودند، سه تیر تلگراف را تخریب کرده، سیم‌ها را کشیده و ارتباط با اندیمشک را قطع کرده‌اند. پس از این تخریب، آمریکایی‌ها حصار سیم خاردار در اطراف منطقه عملیات برپا کردند و ورود به محل را ممنوع کردند. مقامات ایرانی مجبور شده‌اند از پذیرش تلگراف‌های خطاب به اندیمشک خودداری کنند. وزارت امور خارجه درخواست می‌کند که مراقب باشند به سیم‌های برق کشور آسیبی نرسد و در صورت آسیب، به خطوط برق ایران اجازه داده شود تا خسارت را تعمیر کنند.

8. یادداشت شماره ۸۶۵۵/۲۲۴۱ از وزارت امور خارجه مورخ ۲۰ ژوئن ۱۹۴۳ در مورد جراحت مرگبار یک عابر پیاده در تهران که توسط یک کامیون ارتش آمریکا زیر گرفته شده بود. وزارت امور خارجه درخواست مجازات و غرامت می‌کند.

چند دختر روستایی در حال مشاهده کاروان متفقین در بیابان های ایران

مردمی که جدی گرفته نشدند!!

علی رغم نامه اعتراض آمیز دریفوس و برشماری فهرست بلندی از جنایات آمریکایی ها در ایران در خلال جنگ جهانی دوم، دولت و ارتش این کشور اقدام خاصی برای کاهش تجاوزگری های سربازان آمریکایی انجام ندادند. در گزارشات و اسناد دیگر وزارت خارجه آمریکا، بی عملی و بی اعتنایی ارتش آمریکا به رفتار سربازان خود علیه مردم ایران آشکار است. در بخشی از سندها اینگونه آمده است:

«حوادثی که هم توسط وزارت امور خارجه و هم توسط سایر سازمان‌ها و افراد به سفارت گزارش شده‌اند، نه تنها هیچ نشانه‌ای از کاهش نشان نداده‌اند، بلکه در واقع تمایل به ... نیز داشته‌اند .]صفحه ۵۰۷[ افزایش یابد. نیروهای آمریکایی در اینجا اکنون به خاطر مستی، آشوب و بی‌احترامی کامل به حساسیت‌ها و آداب و رسوم مردم محلی شهرت کامل پیدا کرده‌اند. موارد بدرفتاری با زنان به ویژه توهین‌آمیز است و گزارش شده است که خیابان‌های تهران در عصر در حال حاضر مکان‌هایی هستند که زنان محترم باید از آنها اجتناب کنند. منظورم این نیست که موارد حمله شایع است، که اینطور نیست، اما مواردی از اظهارات بی‌ادبانه، تنه زدن و نیشگون گرفتن بسیار رایج است.»[5]

«وزارت امور خارجه از شکایات مکرری که در مورد رفتار برخی از سربازان آمریکایی در ایران دریافت شده است، آگاه است. به ویژه، رفتار آنها با زنان، نظرات عمومی را برانگیخته و توسط مطبوعات مورد انتقاد قرار گرفته است. اخیراً حوادث بیشتری گزارش شده است و اخیراً یک راننده ایرانی توسط سربازان آمریکایی در اراک کشته و یک نفر دیگر به شدت زخمی شد. دولت ایران بسیار مشتاق است که هیچ اتفاقی نیفتد که به احترام و حسن نیتی که ایرانیان همیشه نسبت به مردم آمریکا داشته‌اند، خدشه‌ای وارد کند.»[6]

چرا آمریکایی‌ها هیچ اهمیتی برای مردم ایران قائل نبودند؟

در برخی دیگر از اسناد وزارت خارجه آمریکا، درباره علت رفتارهای وحشیانه و تجاوزگرانه سربازان آمریکایی نسبت به مردم ایران خصوصا در ماجرای اشغال ایران در جنگ جهانی دوم آمده است:

«بسیاری از آمریکایی‌هایی اینجا هستند که می‌گویند ایرانی‌ها لیاقت کمک ندارند، چون خودشان به خودشان کمک نمی‌کنند. برخی دیگر اظهار می‌کنند که ما هیچ تعهدی نسبت به ایران نداریم. برخی دیگر نیز اعلام می‌کنند که ایرانی‌ها مردمی فاسد و بی‌ارزش برای کمک هستند. شنیدن این حرف از افسران آمریکایی که می‌گویند آمریکایی‌ها فقط برای حمل تدارکات جنگی به روسیه اینجا هستند و از این رو هیچ علاقه‌ای به رفاه ایرانیان ندارند، رایج است.»[7]

در سند دیگری نیزکیفیت نیروهای اعزامی ارتش آمریکا برای اشغال ایران در جنگ جهانی دوم مورد تردید واقع شده و آمده است: 

«دلایل رفتار ضعیف نیروهای آمریکایی در ایران چیست؟ افسران ارتش در تهران که در مأموریت ویژه خارج از فرماندهی خدمات خلیج فارس هستند، متفق‌القول معتقدند که این امر ناشی از این واقعیت است که فرماندهی خدمات خلیج فارس اصلاً یک ارتش نیست. این فرماندهی ترکیبی از غیرنظامیان با لباس فرم است که با عجله برای انجام یک کار ویژه در ایران گرد هم آمده‌اند. متأسفانه این واحد فاقد انسجام، روحیه، انضباط نظامی، آموزش و دانش سنت نظامی است.  (روابط خارجی ایالات متحده، اسناد دیپلماتیک، ۱۹۴۳، خاور نزدیک و آفریقا، جلد چهارم، سند شماره 592)

کنفرانس تهران

وینستون چرچیل (نخست وزیر بریتانیان) - فرانکلین روزولت (رئیس جمهور آمریکا) - ژوزف استالین (شوروی)

اعتیاد به بیگانه پرستی

دو سال پس از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، در حالی که هنوز غرامت‌های حمله به ایران پرداخت نشده بود، سران متفقین بدون اطلاع مقامات ایران، وارد ایران شده و حتی محمدرضاشاه را به حضور نپذیرفتند اما روز بعد، روزنامه اطلاعات با شادمانی از برگزاری این کنفرانس نوشت: «ورود رئیس‌جمهوری کشورهای باعظمت آمریکا و مارشال استالین نخست‌وزیر اتحاد جماهیر شوروی و چرچیل نخست‌وزیر انگلستان به ایران و تشکیل کنفرانس مهم سه‌جانبه‌ای در تهران موجب مسرت و شادمانی قاطبه اهالی ایران واقع شد و ما از صمیم قلب ورود سران کشورهای متفق را به تهران و موفقیت‌هایی که در پرتو مساعی ذات مقدس شاهانه نصیب دولت و ملت ایران گردیده به عموم هم‌میهنان شادباش می‌گوئیم» این روزنامه در مطلبی دیگر، برگزاری کنفرانس تهران را جزو روزهای درخشان تاریخ معاصر ایران دانست.

این روزنامه در فردای آن روز و در ادامه سیاست پیروزنمایی کنفرانس تهران، اعلامیه سران متفقین در خصوص جنگ جهانی دوم را یک سند تاریخی بزرگ دانست و نوشت: «متفقین به ما یک بار دیگر ثابت نمودند که هدف آن‌ها در جنگ کنونی تأمین عدل و آزادی و رفاه و آسایش کل ملل است.»

خبر روزنامه اطلاعات در آذرماه 1323 پیرامون کنفراس تهران

این روزنامه با نادیده گرفتن انبوهی از تجاوزگری‌های متفقین علیه مردم ایران، نوشت: «اجتماع سران سه دولت بزرگ متفق جهان با بسیاری از مردان بزرگ سیاسی و نظامی آن کشورها در تهران و تشکیل بزرگترین کنفرانس که در تاریخ جنگ کنونی بی‌نظیر و در تاریخ دیپلماسی جهان کم‌نظیر بوده فوق‌العاده اسباب افتخار مردم ایران به ویژه ساکنین تهران می‌باشد. ایران در شمار کشورهای پیروز و فاتح است و از ثمرات نیک فتح و فیروزی به حد کمال استفاده خواهد کرد… اینک از صمیم قلب تشکر و مسرت بی‌پایان قاطبه ملت ایران را تقدیم رؤسای بزرگ سه دولت نموده و از این حق‌شناسی که نسبت به ملت و دولت ایران ابراز داشته‌اند سپاسگزاریم… شخص اعلی‌حضرت همایون شاهنشاهی و آقای نخست‌وزیر و اولیای دولت در این موفقیتی که نصیب ملت ایران شده، تأثیر فراوان داشته.»

نتیجه شادی از اشغال کشور چه بود؟

ذوق زدگی از حضور بیگانگان و شادمانی از حضور سران متفقین هیچ حاصلی برای ایران نداشت و رویای آزادی به دست بیگانه، هرگز تعبیر نشد اما ایران با زیرساخت هایی فرسوده بخاطر سوء استفاده متفقین، تجزیه شده، به کشور قحطی زده‌ای تبدیل شد که صدها هزار نفر از مردم آن از گرسنگی و بیماری مردند. برخلاف وعده‌ای که در اعلامیه پایانی نشست سران متفقین داده شده بود، نه تنها غرامت‌ها و خسارت‌های حمله به ایران و اشغال تهران در سال ۱۳۲۰ پرداخت نشد، تمامی نیروهای متجاوز نیز از خاک کشورمان خارج نشد بلکه بخش‌هایی از ایران در اشغال نیروهای بیگانه باقی مانده و تمامیت ارضی ایران را به سخره گرفتند. این سرگذشت جامعه‌ای است که رهایی را از دشمنان خود تمنا کند.