ارزیابی مخالفتهای احتمالی با لایحه کاپیتولاسیون

ارزیابی مخالفتهای احتمالی با لایحه کاپیتولاسیون

ص: 614

سند شماره (13)

از: سفارت آمریکا - تهران

تاریخ 12 اکتبر 1964 - 20 مهر 1343

به: وزارت امور خارجه واشنگتن

تلگرام ارسالی شماره 398

طبقه بندی: خیلی محرمانه

مرجع: نامه شماره 53 - A سفارت و تلفنگرام 371 سفارت

کنوانسیون وین و لایحه قانونی در خصوص کاربرد آن در مورد پرسنل نظامی ایالات متحده در ایران، برای بررسی سریع در دستور کار جلسه علنی مجلس قرار گرفته است و احتمالاً اوائل هفته آینده بعد از انتخاب هیئت رئیسه و اعضای کمیسیونها، مورد رسیدگی قرار خواهند گرفت. شاه به زیر دستانش پیغام داده است که او هیچگونه دردسری را نمی خواهد. ما انتظار داریم که تصویب هر دو لایحه بدون هیچ گونه مشکل آشکاری، انجام شود. به هر حال، نشانه هایی از افزایش مشکلات پنهانی در رابطه با لایحه کاربرد مصونیتهای کنوانسیون در مورد پرسنل نظامی ایالات متحده، وجود دارد (از این پس این لایحه، «لایحه وضعیت» نامیده می شود) و در بعضی از موارد، این چنین مشکلاتی آشکار هم شده اند.

به این دلیل که تاکنون دولت سانسور شدیدی را در مورد تمامی اطلاعات و مذاکرات لایحه وضعیت اعمال کرده است و از آنجایی که لایحه از طریق مجلس سنا، با قید فوریت و بدون هیچ گونه مذاکره ای به مجلس فرستاده شده است (رجوع شود به تلگرام هوایی)، شایعات بسیاری در حال حاضر، جریان دارد و صحبتهایی می شود که لایحه متضمن «کاپیتولاسیون» است. بخشی از این تصورات غلط، غیر قابل اجتناب و بی ضرر است و به محض اینکه دولت توضیحات لازم را برای عموم ارائه دهد، برطرف خواهند شد. هر چند بعضی از آنها به طور روشنی کینه جویانه می باشد و با مخالفت پنهانی علیه دولت و هیجان ملی گرایی به همراه فریادهای ضد آمریکایی، در آمیخته است.

ما در تماس نزدیک با عناصر اکثریت و اقلیت مجلس هستیم و با حالت تدافعی موجود در اعضای کمیسیون امور خارجی که اخیرا لایحه وضعیت را در کمیسیون تصویب کرده اند، روبرو شده ایم. آنها به ما گفتند که اخیرا مورد حملات شدیدی از طرف هم قطاران خود در مجلس و دیگر رابطین قرار گرفته اند، که در بیشتر موارد دارای تصورات غلط افراطی درباره لایحه ای که مجلس در شرف تصویب آن است، می باشند. آشکار است که علیرغم تلاشهای دوستانه و کاملاً آگاهانه نمایندگان، همچنین علیرغم تلاشهای توضیحی خودمان، این تلاشها آنقدر نبوده است که بتواند همه سوء تفاهمها را برطرف کند. وزارت امور خارجه ایران این مسئله را درک می کند و به ما اطمینان داده است که دولت تلاش واقعی خود را، در مورد بیان حقایق درباره لایحه، قبل از طرح آن در مجلس و قبل از اعلان عمومی آن، خواهد نمود.

در این میان، وضعیت به واسطه درج چند مقاله گمراه کننده و کنایه آمیز در روزنامه های کم تیراژ «آژنگ» و «پیغام امروز» در هفته گذشته، تا اندازه ای تیره شده است. آژنگ بعد از چاپ مقاله ای، ظاهرا به قلم «احمد آرامش»، فردی اخلالگر و ضد آمریکایی، به وسیله سانسور توقیف شد. دلیل اینکه چرا مقاله پیغام امروز چاپ شده است، زیاد معلوم نیست زیرا این روزنامه در تماس نزدیک با ادارات دولتی می باشد. در هر حال، شواهدی دال بر عصبانیت در مجلس و دولت وجود دارد، تا بدون کاهشی در لایحه قانونی، در کار تعجیل شود و هر چه زودتر لایحه در کتابهای قانون ثبت گردد؛

ص: 615

خصوصا اینکه شاه به طور واضح تمایل خود را آشکار کرده و می خواهد که لایحه تصویب شود.

دیروز «محمد ضیایی» رئیس کمیسیون امور خارجی مجلس به دیدن «آرام» وزیر امور خارجه رفت تا در خصوص اینکه چه اقداماتی می توان انجام داد تا مردم متقاعد شوند که مسئولیت مدنی آنها با اجرای مقررات کنوانسیون وین در مورد نظامیان ایالات متحده تحت تأثیر قرار نمی گیرد، مذاکره نمایند و اینکه اعمال کنوانسیون وین برای هیئتهای نظامی آمریکا نامعقول نمی باشد و آنکه هیچ گونه خللی به حق حاکمیت ایرانیان وارد نمی آید. تصمیم گرفته شد که دولت بیانیه ای جامع در خصوص اینکه لایحه شامل چه چیزهایی می شود و شامل چه چیزهایی نمی شود، به مجلس بفرستد و اینکه دولت مراقبت خواهد کرد که بیانیه توسط روزنامه های کثیرالانتشار به اطلاع عموم رسانده شود.

صبح امروز، حزب ایران نوین در یک مذاکره خصوصی به جمع آوری نظرات در خصوص لایحه وضعیت پرداخت تا به این وسیله از بحثهای زیاد به هنگام قرار گرفتن لایحه در دستور کار مجلس در هفته آینده، جلوگیری شود. نخست وزیر خودش در مجلس حضور پیدا خواهد کرد تا توضیحات را ارائه دهد. ما فکر می کنیم که این جلسه به آرام شدن جو کمک خواهد کرد، اما همچنین فکر می کنیم که بعد از تصویب لایحه، باید آماده باشیم تا ژستهایی به وسیله بخشهایی از رژیم مشاهده شود، دال بر اینکه «رژیم خودش را به ایالات متحده نفروخته است.» در حالی که نمی دانیم این ژست چه شکلی ممکن است به خود بگیرد، خوب است برای آن آماده شویم؛ چرا که این قضیه می تواند از دیدی صحیح به عنوان برخورد با یک مشکل داخلی که دولت اجازه بروز آن را داده است، در نظر گرفته شود. این مسئله به این خاطر است که دولت مخالف اجازه دادن به بحثهای علنی در مورد مسائل سیاسی است.راک ول