کتاب «جمهوری‌های اسطوره‌ای: روایت‌های ملی و مناقشه آمریکا و ایران» نوشته حسین بنایی (Hussein Banai)، مالکوم برن (Malcolm Byrne) و جان تیرمن (John Tirman) می باشد و توسط  انتشارات دانشگاه جانز هاپکینز در سال 2022 و در 432 صفحه به چاپ رسیده است.. 

این کتاب ریشه‌های تداوم خصومت میان ایران و آمریکا را فقط در منافع سیاسی و اختلافات راهبردی جست‌وجو نمی‌کند، بلکه بر روایت‌های ملی و تصویر هر کشور از خودش و دیگری تمرکز دارد. نویسندگان نشان می‌دهند که چگونه برداشت‌های تاریخی و اسطوره‌های ملی در دو کشور، از کودتای ۱۳۳۲ و انقلاب ۱۳۵۷ تا بحران گروگان‌گیری، جنگ ایران و عراق، مسئله هسته‌ای و برجام، بر سیاست خارجی و فرصت‌های از دست‌رفته برای بهبود روابط تأثیر گذاشته‌اند. کتاب بر اساس اسناد از طبقه‌بندی خارج‌شده، مصاحبه‌ها و گفت‌وگو با سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران دو طرف نوشته شده است.

دسته‌بندی کلی فهرست مطالب

چارچوب نظری و روایت‌های ملی

مبانی شکل‌گیری مناقشه

«تله روایت‌ها» و نقش اسطوره‌های ملی

ریشه‌های تاریخی مناقشه

رابطه ایران و آمریکا از مصدق تا امام خمینی

کودتای ۱۳۳۲ و انقلاب ۱۳۵۷

جنگ ایران و عراق

دوره پس از جنگ و تلاش برای تنش‌زدایی

دوره رفسنجانی

دولت خاتمی و امکان گفت‌وگو

حادثه خُبر و تأثیر آن بر واشنگتن

دوره بوش و تشدید تقابل

دولت بوش در دوره خاتمی

جنگ عراق و پیامدهای آن

پرونده هسته‌ای ایران

اوباما، برجام و دوره ترامپ

آغاز دیپلماسی اوباما

مذاکرات روحانی و ظریف و توافق هسته‌ای

ترامپ و بازگشت سیاست فشار و خشونت

جمع‌بندی

رابطه میان روایت‌های ملی، منافع ملی و تداوم مناقشه ایران و آمریکا.

چرا اختلاف بین ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد؟

ایران و ایالات متحده چهل سال است که با هم اختلاف دارند و درگیر جنگ سردی هستند که از لفاظی‌های تند تا گروگان‌گیری، از تحریم‌های فلج‌کننده تا قتل‌های هدفمند را در بر می‌گیرد. حسین بنایی، مالکوم بیرن و جان تیرمن در کتاب «جمهوری‌های اسطوره» استدلال می‌کنند که یکی از عوامل اصلی این دشمنی سرسخت، نحوه نگاه هر ملت به خود است. این دو ملت منافع و شکایات متفاوتی نسبت به یکدیگر دارند، اما رویارویی اغلب مرگبار آنها از روایت‌های ملی بسیار متفاوتی ناشی می‌شود که سیاست، اقدامات و دیدگاه آنها نسبت به سرنوشت خود در جهان را شکل می‌دهد.

روایت غالب آمریکایی، اسطوره مرز است - اینکه ایالات متحده می‌تواند آن را رام کند، ساکنانش را رام کند و دموکراسی را نیز پرورش دهد. برعکس، ایران می‌تواند مدعی دو اسطوره غالب باشد: اولی، تباری ناگسستنی (اما نه به دلیل عدم تلاش) که به کوروش کبیر بازمی‌گردد، و دومی، خیانت امام حسین، نوه پیامبر. هر دو اسطوره ایرانی، یک بیگانه نفرت‌انگیز را به عنوان دشمن دولت ایران و منبع بیماری‌ها و بدبختی‌های ملت به تصویر می‌کشند. نویسندگان استدلال می‌کنند که این دو کشور تا حدی به شدت با هم درگیر شده‌اند، زیرا روایت‌های ملی آنها دائماً آنها را به این سمت سوق می‌دهد. نویسندگان با تکیه بر اسناد تازه از طبقه‌بندی خارج شده و گفتگو با سیاست‌گذاران، مجموعه‌ای از فرصت‌های از دست رفته در طول چندین دهه برای بهبود روابط ایالات متحده و ایران را تجزیه و تحلیل می‌کنند.

از کودتایی که منجر به سرنگونی محمد مصدق، نخست‌وزیر مشروع ایران، شد تا بحران گروگان‌گیری، جنگ ایران و عراق، بمب‌گذاری برج‌های خُبر در سال ۱۹۹۶، خصومت‌های پس از یازده سپتامبر و سایر نقاط درگیری، هر قسمت، وزن روایت‌های تاریخی بر شرایط کنونی را از نو نشان می‌دهد. در نهایت، دیپلماسی باراک اوباما و عزم دونالد ترامپ برای لغو توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ بررسی می‌شوند - هر دو نمونه‌ای از قدرت پایدار روایت مرزی آمریکا هستند. جمهوری‌های اسطوره با ارائه بینش‌ها و دانش جدید در روایتی بسیار خواندنی، سهم عمده‌ای در درک این درگیری حیاتی دارد.